حسن حسين زاده شانه چى

142

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

ابو جعفر نوبختى چنين برمىآيد كه وى مدتى حاكم قرية النعمان بود . « 1 » از چهره‌هاى شاخص نوبختيان كه در اين دوره از نفوذ سياسى قابل‌توجهى برخوردار بود ، حسين بن روح نوبختى است ، كه پس از درگذشت محمد بن عثمان عمرى ، به‌عنوان نائب سوم امام دوازدهم معرفى گرديد . ابن روح علاوه بر جايگاه اجتماعى والايش به سبب موقعيت خانوادگى خود ، از موقعيت سياسى خوبى نيز بهره‌مند بود و در دوران خلافت المقتدر و وزارت ابن فرات اول ، در دربار عباسيان احترام فوق العاده و حضور فعالى داشت . به گفتهء جهشيارى ، وى مدتى مسئول املاك خاصه خليفه بود . « 2 » موقعيت سياسى و جايگاه اجتماعى او سبب شده بود تا مورد توجه درباريان قرار گيرد ، به‌طورى كه پس از بركنارى ابن فرات از وزارت و در طى تصدى اين مقام توسط حامد بن عباس ( وزارت 306 - 311 ق ) ، منزل ابن روح محل ملاقات‌هاى غيررسمى دبيران ، اشراف و وزيران بر كنار شده ، به‌ويژه اعضاى خاندان فرات بود . « 3 » طبيعى بود كه ابن روح از موقعيت سياسى خود ، در جهت رفع مشكلات شيعيان و رسيدگى به امور آنان بهره گيرد . احتمالا او از نفوذ خود براى شيعيانى كه در دستگاه خلافت بودند استفاده مىكرد و آنان را تشويق مىنمود تا هم‌كيشان خود را در دستگاه حكومتى به كار گيرند و به نيازمندان شيعه كمك كنند . پيشتر دربارهء روابط نزديك ابن روح و على بن فرات وزير ، سخن گفتيم ، بنا به اظهارات برخى منابع ، رهنمودهاى ابن روح به وسيلهء وزير به اجرا درمىآمد . « 4 » با اين حال ابن روح و ساير شيعيان در مناصب دولتى ، ناگزير بودند مذهب خود را پنهان دارند و در اين خصوص تقيه كنند ، تا جايى كه به‌عنوان نمونه ، او

--> ( 1 ) . ر . ك : اقبال ، همان ، ص 124 . ( 2 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتّاب ، ص 300 . ( 3 ) . اقبال ، همان ، ص 217 . ( 4 ) . جاسم حسين ، همان ، ص 198 .